বিধানসভা নিৰ্বাচনত পৰাজয়ৰ ঠিক এমাহ পিছত তৃণমূল কংগ্ৰেছত (Trinamool Congress) আনুষ্ঠানিক বিভাজন ৩ জুনৰ পৰা আৰম্ভ হয়। সোমবাৰে ফাটটো বহল হৈ পৰে। লোকসভাৰ ২৮গৰাকী তৃণমূল সাংসদৰ ভিতৰত ২০ গৰাকীয়ে (20 Members of Parliament) মমতা বেনাৰ্জীক ত্যাগ কৰি বিদ্ৰোহী শিবিৰত যোগদান (Joining the rebel camp) কৰিছে। বিদ্ৰোহীসকলক নেতৃত্ব দিছে বাৰাচতৰ সাংসদ কাকলী ঘোষ দস্তীদাৰ আৰু বীৰভূমৰ সাংসদ শতাব্দী ৰয়। বিদ্ৰোহীসকলে সোমবাৰে লোকসভাৰ অধ্যক্ষ ওম বিৰলালৈও এখন পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰে। ৰাজ্যসভাৰ দুজন সাংসদ সুখেন্দু শেখৰ ৰয় আৰু কোৱেল মল্লিকে সোমবাৰে পদত্যাগ কৰে। জল্পনা কল্পনা কৰা হৈছে যে আৰু কেইজনমানে তালিকাখনত যোগদান কৰিব পাৰে। এই ঘটনাৱলী দেখি বহুতো ৰাজনৈতিক বিশ্লেষকে বিশ্বাস কৰে যে বিধায়িনী আৰু সংসদীয় দলসমূহৰ বিভাজনৰ এই প্ৰৱণতাই তৃণমূল সংগঠনৰ ওপৰত পোনপটীয়া প্ৰভাৱ পেলাব। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত দলটোৰ নাম আৰু নিৰ্বাচনী প্ৰতীক ‘জোৰাফুল’ মমতা বেনাৰ্জীয়ে হেৰুৱাব। ১৯৯৮ চনত মমতা বেনাৰ্জীয়ে কংগ্ৰেছ ত্যাগ কৰি ‘জোৰাফুল’ প্ৰতীকেৰে তৃণমূল কংগ্ৰেছ গঠন কৰে।
ঘটনাক্ৰমে, যেতিয়া দলটোৱে তেওঁক এৰি গৈছিল, তৃণমূলৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু নেতাগৰাকীয়ে সোমবাৰে আবেলি দিল্লীৰ কনষ্টিটিউচন ক্লাবত কংগ্ৰেছ নেতৃত্বৰ সৈতে এখন বৈঠকত মিলিত হৈছিল। সূত্ৰ অনুসৰি, তেওঁ এতিয়াও বিশ্বাস কৰে যে ১৫ জনতকৈ অধিক লোকসভা সাংসদে বিদ্ৰোহী শিবিৰত যোগদান কৰা নাই। কাকোলিসকলে পোনপটীয়াকৈ দলটো ভাঙি যোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰা নাছিল কিয়নো তেওঁলোকৰ দুই-তৃতীয়াংশ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা নাছিল। ভাৰতীয় ৰাজনীতিৰ অতীত আৰু সাম্প্ৰতিক ঘটনাৱলীয়ে দেখুৱায় যে সংখ্যাগৰিষ্ঠ জনপ্ৰতিনিধিৰ বিদ্ৰোহত দলৰ নাম আৰু নিৰ্বাচনী চিহ্ন হেৰাই যোৱাৰ একাধিক উদাহৰণ আছে। দৰাচলতে, ১৯৭৭ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত কংগ্ৰেছৰ পৰাজয়ৰ বাবে ১৯৭৮ চনত কংগ্ৰেছ বিভাজিত হৈছিল। প্ৰধান মন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীয়ে লোকসভাৰ ১৫৩ জন সাংসদৰ ভিতৰত ৭৬ জনৰ সমৰ্থন হেৰুওৱাৰ পিছত দলৰ ‘গৰু-পোৱালি’ৰ প্ৰতীক হেৰুৱাব লগা হৈছিল।
দেৱৰাজ উৰছ, কে ব্ৰহ্মানন্দ ৰেড্ডী, ৱাই বি চাৱন আৰু দেৱকান্ত বৰুৱাৰ ‘বিদ্ৰোহ’ৰ বাবে দলৰ নাম আৰু প্ৰতীকটো ‘হিমশীতল’ হৈ থকাৰ বাবে ইন্দিৰা গান্ধীয়ে ‘হাত’ প্ৰতীকেৰে কংগ্ৰেছ (আই) গঠন কৰিছিল। ১৯৯৫ চনত চন্দ্ৰবাবু নাইডুৱে তেলেগু দেশম পাৰ্টি (টিডিপি)ৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ শহুৰেক এন টি ৰামা ৰাওৰ ঠাইত দক্ষিণৰ ৰাজ্য অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। পিছত নিৰ্বাচন আয়োগে তেওঁৰ নেতৃত্বাধীন দলটোক দলৰ নাম আৰু দলৰ প্ৰতীক প্ৰদান কৰে। ২০২২ আৰু ২০২৩ চনত মহাৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজনীতিতো দলটোৰ ভাঙোন দেখা গৈছে। প্ৰথম ঘটনাত যেতিয়া শিৱসেনাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ বিধায়কে তেতিয়াৰ মুখ্যমন্ত্ৰী উদ্ধৱ থাকৰেৰ পক্ষৰ পৰা দলত্যাগ কৰিছিল আৰু বিদ্ৰোহী নেতা একনাথ সিন্দেৰ পক্ষত আছিল তেতিয়া চৰকাৰ পতন হৈছিল। পিছত, শিৱসেনাৰ বিধায়িনী দলো বিভক্ত হৈছিল। অৱশেষত প্ৰয়াত শিৱসেনাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বালাচাহেব থাকৰেৰ পুত্ৰ উদ্ধৱে নিৰ্বাচন আয়োগৰ নিৰ্দেশত ‘শিৱসেনা’ আৰু ‘ধনু-কাঁড়’ নাম বাদ দিছিল।
দ্বিতীয় গোচৰত, দলৰ প্ৰতিষ্ঠাপক শৰদ পাৱাৰে নিজেই ‘এনচিপি’ নাম আৰু নিৰ্বাচনী প্ৰতীক ‘ঘড়ী’ হেৰুৱাইছিল। আয়োগৰ নিৰ্দেশত, বিদ্ৰোহী ভতিজা অজিত পাৱাৰৰ গোটটোক “প্ৰকৃত এনচিপি” হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল। সিন্দে আৰু অজিত দুয়োজনেই বিজেপিৰ সৈতে হাত মিলাই দলটো দখল কৰি আছিল। ঘটনাক্ৰমে, সোমবাৰে বিজেপি নেতা তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী ভূপেন্দ্ৰ যাদৱৰ বাসভৱনত বিদ্ৰোহী সাংসদসকলৰ প্ৰথমখন আনুষ্ঠানিক বৈঠক অনুষ্ঠিত হৈছিল। মুখ্যমন্ত্ৰী শুভেন্দু অধিকাৰীয়েও সোমবাৰে ৰাতিপুৱা দিল্লী ভ্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁ আবেলি ভূপেন্দ্ৰৰ ঘৰলৈও গৈছিল। অৱশ্যে, বিধানসভাৰ বিৰোধী দলপতি ঋতব্ৰত বেনাৰ্জীয়ে সোমবাৰে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ বিভাজনৰ সৈতে তেওঁলোকৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই। “দিল্লীৰ সাংসদসকলে লোৱা সিদ্ধান্তৰ সৈতে মোৰ বা আমাৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই। আমাৰ স্থিতি স্পষ্ট। আমি এনে কোনো স্থিতি নলওঁ যিয়ে জগদীপ ধনখৰ উপ ৰাষ্ট্ৰপতি হোৱাৰ দৰে বিজেপিক লাভান্বিত কৰিব।”
আনহাতে, বেলেঘাটাৰ তৃণমূল বিধায়ক আৰু মমতা শিবিৰৰ নেতা কুনাল ঘোষে কয়, “দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে বিজেপি পৃষ্ঠপোষক। দিল্লীত মুকলিকৈ। ইয়াত (বিধানসভাত) নীৰৱে।” বৈঠকত প্ৰসূন বেনাৰ্জী, অসীত মাল, বাপী হালদাৰ, জুন মালিয়া, জগদীশ চন্দ্ৰ বাৰ্মা বসুনিয়া, কালিপদ সোৰেন, অৰূপ চক্ৰৱৰ্তী, পাৰ্থ ভৌমিক আৰু শৰ্মিলা সৰকাৰ উপস্থিত আছিল। বিদ্ৰোহীৰ তালিকাত ইউছুফ পাঠান, ৰচনা বন্দ্যোপাধ্যায় আৰু দেৱৰ নামো আহিছে। শৰ্মিলাই দাবী কৰে যে ২০ জনতকৈও অধিক লোকসভা সাংসদে বিদ্ৰোহী শিবিৰত যোগদান কৰিছে। ৩ জুনত ৫৮ জন বিদ্ৰোহী তৃণমূল বিধায়কে বিধানসভা ভৱনত এখন সংবাদমেল অনুষ্ঠিত কৰিছিল আৰু বহিষ্কৃত ঋতব্ৰত বেনাৰ্জীক শোৱনদেৱ চেটাৰ্জীৰ ঠাইত মনোনীত কৰিছিল।
কিন্তু বিদ্ৰোহী লোকসভাৰ সাংসদসকলে বিশেষ একো কৰা নাছিল। সূত্ৰ অনুসৰি, তেওঁলোক বিজেপিৰ অংশ হ’বলৈ গৈ আছে। আন কথাত, সিন্দে আৰু অজিতৰ দৰে, তেওঁলোকৰ পৰৱৰ্তী লক্ষ্য হ’ব পাৰে দলৰ নাম আৰু নিৰ্বাচনী চিহ্ন। ২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২২ তাৰিখে, ভাৰতৰ তদানীন্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ ডি ৱাই চন্দ্ৰচূড়ৰ নেতৃত্বাধীন উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ পাঁচজনীয়া সাংবিধানিক বিচাৰপীঠে নিৰ্বাচন আয়োগক শিৱসেনাৰ নাম আৰু চিহ্ন সম্পৰ্কীয় গোচৰত “প্ৰকৃত শিৱসেনা” বাছনি কৰাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পদক্ষেপ ল’বলৈ অনুমতি দিছিল। বহুতে বিশ্বাস কৰে যে কাকলিসকলেও এইবাৰ আয়োগৰ ওচৰলৈ যাব পাৰিব আৰু ‘প্ৰকৃত তৃণমূল’ হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিব পাৰে। অৱশ্যে, শীৰ্ষ ন্যায়ালয়ে এতিয়াও শিৱসেনা আৰু এনচিপিৰ প্ৰতীকৰ গোচৰত চূড়ান্ত ৰায় দিয়া নাই।
